Бекем боордоштук байланыштар: Манастан Абайга чейин

Бекем боордоштук байланыштар: Манастан Абайга чейин

Борбор калаада түрк дүйнөсүнүн кенчине айланган эки бирдей адамга арналган китептердин бет ачары өттү. Сыясы кургай элек чыгармалардын бири -  «Манас» эпосунун казак тилиндеги жаңы варианты. Дүйнөдөгү эң ири оозеки адабияттын 65 ашык жазма варианты бар. Алардын бири болжол менен 500 миң ыр саптан турат. Хроника менен мүнөздөлгөн ыр казактарга өзгөчө жакын. Анда казак уруулары жана баатырлары жөнүндө баалуу маалыматтар камтылган. Чокан Валиханов Манастын укмуштуудай сырларын ачкан жана изилдеген биринчи окумуштуу болгон. Улуу агартуучу эпостун айрым бөлүктөрүн жазып алып, анын көпчүлүк бөлүгүн орус тилине которгон. Бул иш Мухтар Ауэзовдун жана Алкей Маргуландын чыгармаларында уланды. Бүгүнкү күндө кыргыз элинин салттуу эпосторун жатка билген адамдар өтө эле аз. Казакстандык Баянгали Алимжанов чоң тарыхый чыгарманы анда-санда ырдап жүргөн манасчылардын бири. Акын, жазуучу жана драматург тарабынан түзүлүп, которулган «Манас» поэмасы 60 жылдан кийин казак тилинде кайрадан басылып чыкты.

«Манасты өткөн кылымдын 60-жылдарында Мухтар Ауэзовдун  сөзү менен казактын улуу акындары которгон. Бирок ал китеп азыр сейрек кездешет. Анын ыры узун. Мага ой келди. Бир томго батырып, ортосунда кара сөз менен баяндап олтуруп, эл кызыга тургандай жана Манастын мазмунунун маңызын сактап, анын рухун жана көркөм колоритин жеткирүүгө аракет кылып ушундай казакча варианты дүйнөгө келди. Мен аны 67 күндө жасап чыктым», - дейт  Баянгали Алимжанов.

Иш-чаранын жүрүшүндө Абай Кунанбай уулунун чыгармаларынын кыргыз тилиндеги биринчи академиялык басылышынын бет ачары болду. Абай 1930-1940-жылдары кыргыз тилине которула баштаган. Бирок ал атайын жыйнак болуп чыккан эмес. Улуу акындын 175 жылдыгына арналган китеп Түрк академиясынын демилгеси менен басылып чыкты.

«Абайдын тандалган жыйнактары Бишкекте жарык көрдү. Ошондуктан ал Кыргызстандын китепканаларына, дин кызматкерлерине жана интеллигенциясына таратылат. Ал эми Манас эпосу Нур-Султан шаарында казак тилинде жарык көргөндүктөн, биз аны казак окурмандарына таркатып беребиз», - дейт Эл аралык Түрк Академиясынын Президенти Дархан Кыдыралы.

Белгилей кетсек, быйыл Баку шаарында өткөн Түрк академиясынын Окумуштуулар кеңешинде 2020-жылкы түрк дүйнөсүнүн айтылуу даталары катарында Манас эпосунун 1125 жылдыгы менен Абай Кунанбай уулунун 175 жылдыгын белгилөө иш-чаралары бекитилген.

 

Фото: aikyn.kz


×