Баш оона айынын 29 – дүйнө жүзүндө эл аралык ядролук сыноолорго каршы иш-аракет күнү белгиленет

Баш оона айынын 29 – дүйнө жүзүндө эл аралык ядролук сыноолорго каршы иш-аракет күнү белгиленет

Эл Башы китепканасы өзөктүк сыноолорго каршы күрөшүүнүн эл аралык күнүнө карата видео тур иштеп чыкты. Долбоор Казакстанда ядролук сыноолорго тыюу салуу үчүн күрөштүн тарыхын баяндайт. Эгемендүү мамлекет аталган Казакстан Республикасынын Биринчи Президенти - Эл Башы Нурсултан Назарбаевдин демилгеси жана кайраттуу чечиминин аркасында бул күрөштө жеңишке жеттүүгө мүмкүн болду. Көрүүчүлөргө Президенттин китепканасынан тандалып алынган архивдик материалдар, фото жана видео материалдар, макалалар, музей экспонаттары жана китептер сунушталып жатат.

«Видео тур өлкөнүн тарыхындагы эң оор сыноолордун бирин баштан өткөргөн этаптан кабар берет. Жүз миңдеген адамдар ядролук кыргындан жапа чеккен ошол жылдардагы эскерүүнү биз урматтайбыз. Көз карандысыз өлкөнүн тынчтыгы жана бейпилдиги - бул Казакстан элинин башкы баалуулугу. Трагедия кайталанбашы үчүн, келечектеги муунун тынч өнүгүүсү жана гүлдөп-өсүшү үчүн өткөн оор мезгилди унутпайбыз. Виртуалдык экспозицияда биз полигондун жабылышынын тарыхындагы маанилүү окуяларды, Президенттин өзөктүк куралсыздандыруу маселесиндеги ролун көрсөтүүгө аракет кылдык. Казакстандын Биринчи Президентинин эбегейсиз эмгегинин натыйжасы дүйнөлүк коомчулук тарабынан Нурсултан Назарбаевдин глобалдык антиядролук кыймылын курууда абсолюттук лидерлигинин таанылышы болду», - дейт «Эл Башы» китепканысынын мүдүрү, саясий илимдеринин доктору Амирхан Рахымжанов.

 

Эске салсак, 1991-жылы баш оона айынын 29-күнү Казакстан Республикасынын Биринчи Президенти АКШнын Невада полигонунан кийин дүйнөдөгү эң ири полигон болгон Семей ядролук полигонун жабуу жөнүндө Жарлыкка кол койгон. Бул тарыхый чечим Казакстандын аймагында 40 жылдык өзөктүк сыноону токтотууга мүмкүндүк берди. Казакстандын тайманбас кадамдары дүйнө жүзүнө адамзаттын жыргалчылыгы үчүн кызматташтыкка жана экономикалык өнүгүүгө негизделген өзөктүк куралдардан куралган бейпил дүйнөнү куруунун башка да жолу бар экендигин көрсөттү. Өлкөнүн сунушу менен Бириккен Улуттар Уюму баш оона айынын 29-күнүн Эл аралык өзөктүк сыноолорго каршы күн деп жарыялады. Быйыл бул күн онунчу жолу белгиленет.

Мындан тышкары, Казакстан 2015-жылы БУУнун Башкы Ассамблеясы тарабынан кабыл алынган Ядролук куралдардан эркин дүйнө куруу жөнүндө жалпы декларациянын демилгечилеринин жана авторлорунун бири болгон. Бул ядролук куралды жайылтпоо режимин бекемдөөгө жасалган дагы бир кадам болду. Мындан тышкары, борбор калаада 62-Пагуош конференциясы өтүп, анда дүйнөнүн алдыңкы серепчилери өзөктүк куралдан келип чыгуучу коркунучту талкуулашты. Казакстандын Туңгуч Президенти БУУнун Коопсуздук Кеңешинде, эл аралык саммиттерде жана башка кадыр-барктуу форумдарда сөз сүйлөп, дүйнөнү массалык кыргын салуучу куралдардан баш тартууга жана атомдук энергияны тынчтык максатында гана колдонууга чакырды.

Нурсултан Назарбаевдин Казакстандын өзөктүк сыноолордон алыс болушуна кошкон салымын дүйнөлүк коомчулук жогору баалайт. Дүйнөлүк өзөктүк куралды жайылтпоого жана куралсызданууга кошкон салымы үчүн берилген эл аралык сыйлыктар буга күбө.

Бүгүн Тышкы иштер министрлигинин басма сөз кызматы билдиргендей, Нурсултан Назарбаевге Ядролук сыноолордон эркин дүйнө үчүн чемпион макамы берилди. Бул тууралуу Бириккен Улуттар Уюмунун Башкы Ассамблеясынын Ядролук сыноолорго каршы эл аралык күнүнө арналган атайын сессиясында жарыяланды.

Ядролук сыноолорго толук тыюу салуу жөнүндө келишим уюмунун  Аткаруучу катчысы Лассина Зербо Казакстандын өзөктүк куралсыз эркин дүйнөнү куруу боюнча глобалдык күч-аракеттерине кошкон орчундуу тарыхый салымын эске алып, жаңы макам берүү тууралуу демилге көтөргөн.

«Эл Башынын 1991-жылдын баш оона айынын 29-күнү дүйнөдөгү эң ири өзөктүк полигондордун бири болгон Семей ядролук полигонун жабуу жөнүндө чечими адамзат тарыхындагы биринчи жолу өзөктүк сыноого тыюу салуу гана эмес, ошондой эле, Эл аралык күндү белгилөө үчүн маанилүү негиз болду», - деп айтылат РК ТИМ кабарламасында.

 

Фото: azertag.az