Казакстандык окумуштуулар тынчтык атом үчүн

Казакстандык окумуштуулар ядролук изилдөөлөр боюнча Европа борборунун ири эксперименттеринин бирине катышат. Швейцариядагы чоң адрондук коллайдеринде чоң жарылуу теориясын жана дүйнөнүн курулушун изилдөө пландалууда. Бул жерде казакстандык физиктердин бай тажрыйбасы мыкты жыйынтыктарга жана Дүйнөлүк ачылыштарга жетишүү үчүн маанилүү роль ойной аларына ишенишет.

КРИСТОФ ШЕФЕР, ЕВРОПА БОРБОРУНУН ЯДРОЛУК ИЗИЛДӨӨ БӨЛҮМҮНҮН КЕҢЕШЧИСИ:

- Ядролук изилдөө боюнча Европа борбору казакстандык окумуштууларды чоң адрондук коллайдердин иши менен байланышкан төрт ири эксперименттердин бирине катышууга чакырат. Биринчи кезекте, ЦЕРН инфраструктуралык курулуш үчүн инженерлерге кызыктар.

Белгилей кетсек, ядролук технологиялар жаатындагы жетишкендиктер заманбап медицинаны өнүктүрүүгө да жардам берет. Атап айтканда, казакстандык физик-ядрочулар менен окумуштуулар адам денесиндеги бир нече өзгөрүштөрдү жогорку далил менен көрсөтө ала турган изотопторду кура алат. Бул препараттарды баштапкы стадияда табууга жана онкологиялык оорулар менен натыйжалуу күрөшүүгө жардам берет.

ЯН КУЛКА, ИЛИМ ЖАНА ТЕХНОЛОГИЯ УНИВЕРСИТЕТИНИН КЫЗМАТКЕРИ / ПОЛЬША:

- Изотоптор-томографияда оорууну аныктоо үчүн колдонулат. Бирок, ошол эле учурда "брахитерапия" үчүн колдонулган изотоптордун башка топтору бар. Бул учурда изотоп адам денеси нурлануусу үчүн жайгаштырылат. Бул жерде изотоптор өндүрө ала турган аз кубаттуу реакторлордун болуусу абдан маанилүү.

Серепчилер белгилегендей, ядролук энергияны колдонуу тармактары үчүн дээрлик эч кандай чек жок. Дагы бир жаңы багыт айыл чарбасы менен өз ара аракеттенүү болуп саналат. Аныкталгандай, радиациянын жардамы менен өсүмдүктөрдүн структурасын, жаныбарлардын клеткаларын өзгөртсө болот. Ошентип, алардын өнүмдүүлүгүн, айлана-чөйрөгө жана зыянкечтерге туруктуулугун жакшыртууга мүмкүн. Бирок, бул казакстандык адистердин "тынчтык атомду" колдонуу чөйрөсүнө кошкон салымынын аз гана бөлүгү.

НАСУРЛЛА БУРТЕБАЕВ, ЯДРОЛУК ФИЗИКА ИНСТИТУТУНУН БАШКЫ МҮДҮРҮНҮН ОРУН БАСАРЫ:

- Иштеп чыгуу жана жаңы курамдуу материалдарды түзүү. Бул да ядролук технологияларды пайдалануу мүмкүнчүлүгү. Жаратылышта жок болгон материалдарды түзүү. Мисалы, радиациянын жогорку деңгээлин жана температураны кармап турган абдан бышык бети. Коррозияга туруктуу. Алар биздин көптөгөн өнөр жай тармактарында өзүнчө колдонулушу мүмкүн.

Атомду тынч  колдонуу абдан келечектүү багыт экендигин окумуштуулар айтышат. Ошондуктан дүйнөлүк алдыңкы ЖОЖдор ядролук-физиктерди окутууга, инвестиция салууга даяр.

Фото: kaznu.kz