«Kitab al-musiki al-kabir»: аль-Фарабинин музыкага арнаган баа жеткис мурасы

«Kitab al-musiki al-kabir»: аль-Фарабинин музыкага арнаган баа жеткис мурасы

Атагы алыска тараган аль-Фарабинин «Музыканын улуу китеби» аттуу эмгеги өлкөдөгү музыкалык мектептердин, колледждердин, консерваториялардын жана академиялардын негизги окуу программаларына киргизилиши керек. Философия илимдеринин доктору, профессор Жакыпбек Алтаевдин айтымында, тарыхый таанып-билүү иши музыка искусствосуна көңүл бургандарга ар тараптуу билим берет. Фараби окумуштуусу билдиргендей, илимпоз музыкалык үндөрдү кагазга математикалык ыкмаларды колдонуп биринчилерден болуп жазып, биринчи нотаны жараткан. Музыкалык теорияны өркүндөтүүдөн тышкары, ал музыкалык аспаптарды да мыкты ойногон.

«Илимпоз миңден ашык беттен турган бул эмгегинде түрктөр, перстер, арабдар сыяктуу чыгыштын салттуу музыкасынын теориялык жана практикалык маселелери эмес, Аристотель, Платон, Птоломей негиздеген байыркы грек-рим маданияты, Жакынкы Чыгыштагы, Согда Хорасан, Сасанид, Кушан, андан ары Борбордук Азия менен Казакстан жерин мекендеген көчмөн урууларынын жашоосу жөнүндө көптөгөн баалуу маалыматтарды келтирет», - дейт профессор.

Аль-Фараби музыкалык үндүн табиятынан жана түзүлүшүнөн поэзия менен байланышына чейин эле эмес, ошондой эле, музыканын эстетикалык жана теориялык принциптерин чечүүгө да өбөлгө түзгөн. Жакыпбек Алтаевдин айтымында, окумуштуунун музыкасы, поэзиясы жана эстетикалык көз-караштары ушул күнгө чейин толук изилдене элек.

«Адамдын кулагына жагымдуу обондор, табигый үн, гармония жана үндөштүк, музыкалык тондордун ар кандай өзгөчөлүктөрү сөз болот. Бул жерде үндөрдүн табигый өзгөчөлүктөрү, музыкалык обондорду өркүндөтүү жолдору жана принциптери, музыка теориясына байланыштуу көптөгөн баалуу теориялык маалыматтар келтирилген. Дагы бир көңүл бура турган нерсе, аль-Фараби музыка менен поэзиянын табигый биримдигин тааныйт. Мунун өзү Фарабинин ырлардын синкретикалык мүнөзүн билгендигин далилдейт. Бул биз үчүн эң баалуу маалыматтардын бири болмокчу. Башкача айтканда, биз Фарабинин поэзия өнөрү менен алектенгени тууралуу маалымат ала алабыз», - дейт философия илимдеринин доктору.

Фараби музыка жаатындагы изилдөө ишинде музыканын дарылык касиеттерин жана оң таасирин, ошондой эле, анын тарбиялык маанисин далилдеген. Анда адамдын музыкалык талантынын ар кандай деңгээлин көрсөткөн жана адамдын жан-дүйнөсүнө оң жана терс таасирин тийгизген музыкалык жанрларга талдоо  жасайт.

«Биз үчүн аль-Фарабинин бул эмгеги музыка жаатындагы абдан баалуу тарыхый жана маданий мурас болуп саналат. Ошондуктан, ар дайым жаштарга аль-Фараби сыяктуу ажайып жана уникалдуу инсан жөнүндө, анын дүйнөлүк маданиятка калтырган мурасы жөнүндө айтып берүү менен аны изилдөө объектисине айландыруу биздин милдетибиз. Бул мурастын ролу жөнүндө сөз болгондо анын тарыхый дараметин сактоонун мааниси зор», - дейт Жакыпбек Алтаев.

Бүгүнкү күнгө чейин дүйнөлүк деңгээлде музыка искусствосунда чоң мааниге ээ болгон Фарабинин таанып-билүү эмгеги латын, немис, испан, голланд, француз, англис жана орус тилдерине которулган.

 

Фото: speckor.net