«Бабалар изи менен» Иранда

«Бабалар изи менен» илимий экспедициясы Ирандын Тебриз шаарында. Бул шаар 12-кылымда кыпчактар Елдеңиз мамлекетинин, ал эми 14-кылымда жалайыр султанатынын борбор шаары болгон. Ошондуктан аймактын тарыхы бабалардан калган белги жана эстеликтерге бай. Илимий экспедиция мүчөлөрү алардын бир нечесин кыдырып, жаңы маалыматтарды табышты. Мисалы, Тебриздеги Шадбад Машейха мазарынан Жалайрид мамлекетин негиздеген Хасан Бузург Тадж ад-диндин кабыры табылды. Ошондой эле, ошол жерде өлкөнүн экинчи Елханы Увэйс Жалайыр да жерге берилген. Тарыхый маалыматтарга таянсак, Хасан Бузург бул аймакты 1336 жана 1356-жылдардын арасында башкарган. Ал эми анын уулу Увейс биринчи 1356-жылдан 1374-жылга чейин елхан болгон. Мамлекеттин камкордугуна алынбагандыктан тарыхый комплекс кыйрап калган.

САПАР ЫСКАКОВ, «БАБАЛАР ИЗИ МЕНЕН» ИЛИМИЙ ЭКСПЕДИЦИЯСЫНЫН ЖЕТЕКЧИСИ:

- Аты-жөнү, ким экени жазылган таш кыйраган. Мурда болгон дешет, аны биз таба алган жокпуз. Бирок экөөнүн жаткан жерин биз таптык. Коюлган кара таш, мүрзө үстүндөгү ташты да таптык. Эгерде ушул жерге казакстандык ишкерлер инвестиция салса, анда аталган жер бир нече убакыттан кийин туристтик жайга айланышы мүмкүн. Биздин ата-бабаларыбыз 14-кылымдын 90-жылдары Иран, Азербайжан жана араб жерлеринде бийлик жүргүзүшкөн. Ошондуктан алар жерге берилген жерде чоң белги болушу керек.

Бабалардан калган белгилер Тебриздеги Азербайжан музейинде да сакталган. Түстүү металлдан жасалган тыйындарда ошол кездеги султандардын аты-жөнү жазылган. Ал эми музей короосунан кочкор мүйүзү чегилген мүрзөнүн үстүнө коюла турган таштарды көрүүгө болот. Ирандын Марага шаарындагы эки күмбөз болсо кыпчактардын Елдеңиз мамлекетинин тушунда тургузулган. Биринчиси болжол менен 1168-жылы, ал эми экинчи көк күмбөз 1196-97-жылдары курулган. Ошондой эле, бул шаарда кыпчак эмир Шамс ад-Дин Карасуңкарга арналып салынган күмбөз да бар. Тарыхый маалыматтар боюнча, ал Египеттеги мамлүктөр арасында абдан беделдүү болгон. Ошондуктан ардактуу Эмирге Каир шаарында да атайын мечит менен медресе салынган.

САПАР ЫСКАКОВ, «БАБАЛАР ИЗИ МЕНЕН» ИЛИМИЙ ЭКСПЕДИЦИЯСЫНЫН ЖЕТЕКЧИСИ:

- Ал египеттик мамлюк болгон. Андан кийин аны Марага шаарына эмир кылып дайындашкан. Ал 1328-жылга чейин, башкача айтканда, өмүрүнүн аягына чейин Эмир болгон. Ал каза болгондон кийин анын урматына ушундай чоң күмбөз салынган. Бул биздин бабаларыбыздан калган эстелик. Бул үч күмбөздүн үчөө тең казакстандыктар үчүн ыйык жер катары саналат.

Ал эми Тебриздин дарбазасы саналган бул түркүк 14-кылымда шаарды жалайырлар башкарган кезде тургузулган. Жергиликтүү тарыхчылардын айтымында, башында мечит катары курулушу башталган. Бирок, ар түрдүү кыйынчылыктарга байланыштуу коргоо чеби катары пайдаланылган. Экспедиция мүчөлөрү Тебризден кийин саякатын Ирандын Гүлстан провинциясында улантат.

Foto: www.ic24.kz