«Көп ұзамай біз Ақмешітке келіп жеттік. Осындағы үлкен үйлердің біріне тоқтадық. Маған қала өте шулы және үлкен болып көрінді. Өзімді осы қалада адасып кететіндей қорқып, әкемнің қолынан қатты қысып алдым. Алғаш рет орыс тілін өз құлағыммен осы қаладан естідім. Дәл осы орыстардай сөйлеп кете алмайтын шығармын деген ой басыма орала берді. Жан-жағыма қарасам барлығы кепкі мен фуражка киіп алған. Бір маңызды шаруаның ізінде жүрген кісілер сияқты. Солардың бірі маған ұрындай, өзімді қылмыскердей көріп қобалжып, әкемнің аяғына бір сүйкеніп, бір жармаса бердім. Әкемнің жүрісі жүйрік. Мен оған ілесе алмай арагідік жүгіріп-жүгіріп аламын.
           Бір кезде маңдайшасында жазбасы бар тақтайша ілінген бір үйге кірдік. Онда адамдар мен өмірімде көріп білмеген ыдыстардан тамақ жеп отыр екен. Жан-жағыма көз жүгірте бастадым. Олардың әрекеттері мен үшін таңсық болатын. Біреусі орысша бірдеңелерді айтып, үстел бетін темір қасықпен тықылдатса, енді бірі оны құптаған кейіппен бастарын изеп қояды. Сөйтіп тұрып, көзім бір кісіге түсіп кетті. Ол үшкір бірдеңені (шанышқы) ауызына тыққалы жатыр екен. Мен қорқыныштан көзімді тарс жұмып алдым. Бірер сәттен соң көзімді ашсам, ол сол үшкір темірмен тамағын жеуді жалғастырып отыр екен. Әйтеуір, аман-есен.
Әкем отыра беруден жалықты ма, сыртқа мені ертіп шығып кетті. Күн жексенбі болатын. Сонан да болар көшеде адамдар ерсілі-қарсылы жүріп жатыр. Көпшіліктен менің басым айнала бастады. Қай бағыттан екені белгісіз, құлағыма музыка үні естіледі. Әкеме мұндай шулы жерде өмір сүре алмайтынымды айтып, «ауылға қайтадан алып кетші»,-деп жалындым. Ал әкем «бекер мазасызданатынымды, үйренісіп кететінімді түсіндіріп, біраз кеңестерін берді. Мен оның сөздерін құп көріп, бұдан әрі қыңқылдай беруімді қойдым.
                                                                  ДҮКЕН
           Мені қайран қалдырған тағы бір орын дүкен болды. Онда жаныңа керектің түр-түрі бар екен. Алғаш рет ақшаны көрдім. Әкем белбеуінен бір қалташа шығарып, оның ішінен тиындар ала бастады. Сөйтті де сол ақшаларын сатушыға беріп, орнына зат алды. Бұл көрініс маған біртүрлі таңсық көрінді.
                                                      АЛҒАШҚЫ ОРЫС ТІЛІ
          Біз бұл күні мектепке бармадық. «Неге?»,-деген сұрақты да қойғым келмеді. Заттарды өзіміз тоқтаған үйге апарған соң, әкем екеуміз қонаққа кеттік. Ақмешітте оның саудамен айналысатын татар досы болатын. Ол бізді құшақ жая қарсы алып, өзіміздің дүстүр бойынша жайғарды. Осы үйге келгелі біраз еркінсіп, өз-өзіме келе бастадым. Алғашқыдағы қорқынышым да сейілді. Әкем әңгіме барысында татар досына мені орыс мектебіне беруге әкелгенін айтты. Татар болса оның дұрыс жасап жатқанын айтып, құптай кетті. «Мейрам сайын біздің үйге келіп тұр»,-деп менің иығымнан да қағып қойды. Іштей өзіме деген сенімділігім пайда болды. Әйтеуір бұл қаладан мен арқа сүйейтін бір адамның табылғанына қуандым. Бір күн осы үйде түнейтін болдық. Айтпақшы, татардың балалары бар екен. Мен олармен тез достасып кеттім. Ал бұл балалар орыс балаларымен бірге ойнайды екен. Өзімді орыс балаларымен қатар ойнап жүріп ыңғайсыз сезіндім. Қазақша сөйлемейтін, оның үстіне орыстың сары балаларын көру сондай таңғажайып нәрсе болатын. Бір жағынан орысша үйреніп алатыныма қуандым. Солардың ішінде Васька деген бала болды. Ол менен «орысша білесің бе?»,-деп сұрады. Мен үндегем жоқ. Сонымен не керек, Васька маған орысша үйретін боп өз мойнына алды. Бірақ, оның мектепте нағыз бұзақы бала екенін ол кезде білмейтінмін. Васька менің қыр соңымнан қалмай қойды.
-Как будет по-казахски «отец»?,-деп сұрады.
-Ата,-дедім мен.
-А «мать»?
-Шеше.
-Ну если так, тогда запомни, что по-русски «ата»-атец, а «шеше»-шешец. Понял?
-Понял.
-Не забудешь?
-Нет.
         Менің қуанышымда шек жоқ. Васька мен үшін пайдалы болайын деп тұр. Соның арқасында бүгіндікке екі сөз жаттадым.
                                                                     МЕКТЕП
         «Келесі күні әкем екеуміз мектепке бардық. Оқытушыға мені таныстырды. Оқытушы жақсы кісіге болатын. Менімен бірден қазақша сөйлесті. Басымнан сипап, маған орысша сөйлеу мен жазуды үйрететінін айтты. Осы оқуыңды бітірген соң, Ташкентте біліміңді жалғастырасың деді. Тек ұқыпты, тілалғыш болуымды ескертті. Ал мен баяғы мақтангөйлігіме салынып, орысша екі сөз білетінімді айттым. «Ол қандай сөздер?»,-деп ұстаз таңғалды. Мен «ата-атец, шеше-шешец»,-деп қойып қалдым. Оқытушы күлді, ал әкем болса түсінбей аң-таң. «Бұл сөздерді кім үйретті?»,-деп сұрады мұғалім. «Васька»,-дедім мен. Сонсоң оқытушы маған Васькадан аулақ жүруімді ескертті.
          Тіркеу жұмыстарымызды бітірген соң әкем екеуміз ауылға қайтып, мен оқу алдындағы демалысымды ауылда өткіздім. Ал күзде Ақмешітке қайта келдім.»


Мария Шоқайдың «Я пишу Вам из Ножана…» естелігінен.
Орыс тілінен аударған Еркебұлан ЕРЛЕН

Мәтінде қате таптыңыз ба? Тінтуірмен белгілеп, Ctrl + Enter басыңыз



Пікірлер